Konstitusiya Günü

Əsas qanun

Müstəqil Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə qəbul olunub ↗

Yeni Konstitusiyanın hazırlanması

Dövlət müstəqilliyinin bərpası yeni siyasi və hüquqi quruluşu əks etdirən Konstitusiyanın hazırlanmasını zəruri etdi. Milli Məclisin 2 may 1995-ci il qərarı ilə Prezident Heydər Əliyevin sədrliyi altında Konstitusiya layihəsini hazırlayan komissiyanın tərkibi təsdiqləndi. Komissiyanın ilk iclası iyunun 5-də keçirildi. Layihənin hazırlanması və ictimai müzakirəsindən sonra sənəd 12 noyabr 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsinə çıxarıldı. Referendumla qəbul edilən Konstitusiya noyabrın 27-də qüvvəyə mindi. Buna görə qəbul tarixi ilə qüvvəyə minmə tarixi ayrı göstərilir; Konstitusiya Günü xalqın səsvermə yolu ilə qərar verdiyi 12 noyabrı xatırladır ↗

Dövlət hakimiyyətinin əsasları

Konstitusiya Azərbaycanı demokratik, hüquqi, dünyəvi və unitar respublika kimi müəyyən edir. Dövlət hakimiyyətinin mənbəyi xalqdır; xalq öz iradəsini referendum və seçilmiş nümayəndələri vasitəsilə həyata keçirir. Hakimiyyətin qanunverici, icra və məhkəmə qolları arasında bölünməsi əsas prinsiplərdən biridir. Milli Məclis qanunvericilik hakimiyyətini, Prezident icra hakimiyyətini, məhkəmələr isə məhkəmə hakimiyyətini həyata keçirir. Bu bölgü hər dövlət orqanının səlahiyyətini və məsuliyyət çərçivəsini müəyyənləşdirir. Əsas Qanun dövlət rəmzlərini, ərazinin bütövlüyünü və dövlət dilini də təsbit etməklə idarəçilik sisteminin ümumi hüquqi çərçivəsini yaradır ↗

İnsan və vətəndaş hüquqları

Müstəqil Azərbaycanın Konstitusiyasında insan və vətəndaş hüquqlarının qorunmasına geniş yer ayrılır. Konstitusiya Məhkəməsinin izahında insan ləyaqəti, hüquq və azadlıqların təminatı, qanunun aliliyi və hakimiyyət bölgüsü sənədin əsas məzmunu kimi göstərilir. Bu hüquqi çərçivə dövlətlə insan arasındakı münasibəti müəyyən edir və qanunvericiliyin hazırlanmasında əsas götürülür. Konstitusiyanın mənası yalnız dövlət qurumlarının quruluşu ilə məhdudlaşmır; hər kəsin hüquqlarının qorunması da onun mərkəzi məsələsidir. Əsas Qanunun öyrənilməsi vətəndaşa həm hüquqlarını, həm də cəmiyyət qarşısında daşıdığı vəzifələri anlamaqda kömək edir ↗

Konstitusiyanın quruluşu və dəyişikliklər

1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiya müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyasıdır. Mətn beş bölmə, on iki fəsil və 158 maddədən, həmçinin preambula və keçid müddəalarından ibarətdir. Bölmələr dövlətin əsaslarını, insan hüquqlarını, hakimiyyət orqanlarını, yerli özünüidarəni və hüquq sistemini əhatə edir. 24 avqust 2002-ci, 18 mart 2009-cu və 26 sentyabr 2016-cı illərdə keçirilən referendumlarla Konstitusiyaya dəyişiklik və əlavələr edilib. Buna görə ilkin qəbul tarixini xatırlamaqla yanaşı, mətnin sonrakı redaksiyalarını da nəzərə almaq vacibdir. Tarixi nəşr öyrənilərkən onun hansı dövrün mətnini əks etdirdiyi ayrıca yoxlanmalıdır ↗