Tarixi qərar
Heydər Əliyev 1993-cü il iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi, tarix Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd olunur ↗
1993-cü ilin siyasi böhranı
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra müharibə, iqtisadi çətinliklər və dövlət idarəçiliyində qarşıdurmalarla üzləşdi. 1993-cü ilin iyununda Gəncədə baş verən silahlı qiyam siyasi böhranı daha da dərinləşdirdi. Hadisələr ölkə rəhbərliyi ilə hərbi qüvvələr arasındakı ziddiyyətləri açıq qarşıdurmaya çevirdi. Prezident Kitabxanasının təqdim etdiyi tarixi arayış həmin dövrü vətəndaş müharibəsi və dövlətin parçalanması təhlükəsinin yarandığı mərhələ kimi qiymətləndirir. Milli Qurtuluş Gününün tarixi mənası məhz bu şəraitlə bağlıdır: yeni müstəqil dövlətin idarəetməsini qorumaq və daxili qarşıdurmanın genişlənməsinin qarşısını almaq əsas məsələyə çevrilmişdi ↗↗
Naxçıvandan Bakıya
Heydər Əliyev 1991-ci ilin sentyabrından Naxçıvan Muxtar Respublikasının ali qanunverici orqanına rəhbərlik edirdi. 1993-cü ilin may və iyun aylarında ölkədəki vəziyyətin ağırlaşması fonunda onun Bakıya qayıtması ilə bağlı çağırışlar artdı. Prezident Kitabxanasının məlumatına görə, o, iyunun 9-da Bakıya gəldi. Qarşıda duran məsələ təkcə rəhbərlikdə dəyişiklik deyildi; silahlı qarşıdurma şəraitində dövlət təsisatlarının fəaliyyətini davam etdirmək lazım idi. İyunun 15-də keçirilən seçki Heydər Əliyevin respublika səviyyəsində yenidən siyasi rəhbərliyə gəlməsinin əsas mərhələsi oldu və sonradan bayramın tarixi üçün məhz bu gün seçildi ↗↗
Rəhbərlikdə keçidin ardıcıllığı
15 iyun 1993-cü ildə Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. Bu vəzifəyə seçilmə ilə prezident seçilməsi eyni hadisə deyil. Rəsmi tərcümeyi-halda göstərildiyi kimi, iyunun 24-dən o, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başladı. Prezident seçkisi isə həmin il oktyabrın 3-də keçirildi və Heydər Əliyev ümumxalq səsverməsi nəticəsində dövlət başçısı seçildi. İyun və oktyabr tarixlərini ayrı izləmək həmin ilin idarəçilik dəyişikliklərini daha aydın göstərir. Milli Qurtuluş Günü bu ardıcıllıqda ilk növbədə 15 iyun parlament qərarının tarixi ilə bağlıdır ↗
Sonrakı dövlət quruculuğu
1993-cü ilin siyasi keçidindən sonrakı mərhələdə dövlət idarəçiliyinin, ordunun və beynəlxalq əlaqələrin möhkəmləndirilməsi əsas istiqamətlər oldu. 1994-cü ilin mayında atəşkəsin əldə edilməsi, sentyabrında isə böyük neft sazişinin imzalanması həmin dövrün mühüm hadisələri sırasındadır. 1995-ci ilin noyabrında müstəqil Azərbaycanın Konstitusiyası referendumla qəbul edildi. Bu hadisələr 15 iyunda bir gündə baş vermiş nəticələr kimi deyil, sonrakı illərin ayrıca mərhələləri kimi xatırlanmalıdır. Prezident Kitabxanasının xronologiyası siyasi sabitliyin, iqtisadi əlaqələrin və hüquqi dövlət quruculuğunun necə ardıcıl gündəliyə çevrildiyini tarixlər üzrə izləməyə imkan verir ↗
Milli yaddaşda 15 iyun
Milli Məclisin 27 iyun 1997-ci il qərarı ilə 15 iyun Milli Qurtuluş Günü elan edildi. Beləliklə, 1993-cü ilin siyasi hadisəsi sonradan ölkənin rəsmi bayram təqvimində ayrıca yer aldı. Təqvimdə göstərilən 15 iyun hadisənin tarixidir; bayram haqqında qərarın qəbul olunduğu 27 iyunla qarışdırılmamalıdır. Rəsmi bayramlar siyahısında bu gün Azərbaycan xalqının Milli Qurtuluş Günü adı ilə təqdim olunur və iş günü hesab edilməyən bayramlara daxildir. Onun xatırlanması müstəqilliyin elan olunması ilə yanaşı, çətin şəraitdə dövlətçiliyin qorunmasının da tarixi əhəmiyyətini önə çıxarır ↗↗