Müstəqilliyin bərpası
1991-ci il oktyabrın 18-də dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı qəbul edildi ↗
Tarixin adı
2021-ci il qanununa əsasən 18 oktyabr Müstəqilliyin Bərpası Günü kimi qeyd olunur ↗
Müstəqilliyə aparan qərarlar
1980-ci illərin sonunda SSRİ-də baş verən siyasi böhran və Azərbaycanda genişlənən milli hərəkat müstəqilliyin bərpasına aparan şəraiti formalaşdırdı. 1991-ci il fevralın 5-də respublikanın adı Azərbaycan Respublikası olaraq dəyişdirildi və Cümhuriyyətin üçrəngli bayrağı dövlət bayrağı kimi qəbul edildi. Avqustun 30-da Ali Sovet dövlət müstəqilliyinin bərpası haqqında Bəyannaməni qəbul etdi. Oktyabrın 18-də isə Konstitusiya Aktı bu istiqamətdə atılan qərarları daha geniş hüquqi əsaslarla tamamladı. Bu tarixlər bir-birini əvəz etmir: ad və rəmzlərə dair dəyişiklik, siyasi bəyannamə və konstitusion sənəd eyni prosesin müxtəlif addımlarıdır ↗
Cümhuriyyətə hüquqi bağlılıq
Dövlət müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı 1918-ci il İstiqlal Bəyannaməsinə və 1991-ci il avqustun 30-da qəbul olunmuş Bəyannaməyə istinad edirdi. Sənədin ikinci maddəsi Azərbaycan Respublikasını 1918–1920-ci illərdə mövcud olmuş respublikanın varisi kimi müəyyənləşdirirdi. Buna görə 18 oktyabr yeni dövlətçilik ənənəsinin başlanğıcı ilə yanaşı, itirilmiş müstəqilliyin bərpası kimi dəyərləndirilir. Akt 1920-ci ilin hərbi müdaxiləsinə də hüquqi qiymət verir və Azərbaycanın öz daxili və xarici siyasətini müstəqil həyata keçirməsi prinsipini təsdiqləyirdi. Bu yanaşma Cümhuriyyət irsini müasir dövlətin hüquqi yaddaşına daxil etdi ↗
Suveren dövlətin hüquqi əsasları
Konstitusiya Aktında hakimiyyətin xalqa məxsusluğu, xalqın idarəetmə formasını sərbəst müəyyən etmək hüququ və dövlətin ərazi bütövlüyü əsas müddəalar sırasında idi. Azərbaycan müstəqil, dünyəvi, demokratik və unitar dövlət kimi təsvir olunurdu. Sənəd başqa dövlətlərlə münasibətlərdə suveren bərabərlik, sərhədlərin toxunulmazlığı və mübahisələrin dinc həlli prinsiplərini nəzərdə tuturdu. İqtisadi münasibətlər, vətəndaşların hüquq və vəzifələri də ayrıca bölmələrdə əksini tapmışdı. Son maddə Aktı yeni Konstitusiyanın hazırlanması üçün əsas müəyyən edirdi. Beləliklə, sənəd müstəqilliyi bəyan etməklə kifayətlənmir, gələcək dövlət quruluşunun istiqamətini də göstərirdi ↗
Ümumxalq səsverməsi və beynəlxalq əlaqələr
1991-ci il dekabrın 29-da dövlət müstəqilliyi məsələsi ümumxalq səsverməsinə çıxarıldı. Referendum oktyabrda qəbul olunmuş Konstitusiya Aktına xalqın münasibətini ifadə edən ayrıca mərhələ idi. Prezident Kitabxanasının arayışı müstəqilliyin səsvermədə dəstəkləndiyini göstərir. Sonrakı dövrdə Azərbaycan xarici dövlətlərlə diplomatik münasibətlər qurmağa və beynəlxalq təşkilatlarda iştirak etməyə başladı. 1992-ci il martın 2-də ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv qəbul edildi. Bu hadisələr müstəqilliyin daxili hüquqi təsdiqi ilə beynəlxalq münasibətlər sistemində yer tutmaq prosesinin ardıcıllığını göstərir və 18 oktyabrın sonrakı dövlətçilik addımları ilə əlaqəsini aydınlaşdırır ↗↗
İki müstəqillik tarixinin fərqi
15 oktyabr 2021-ci ildə qəbul edilmiş qanun 28 may və 18 oktyabr tarixlərinin adlarını dəqiqləşdirdi. Mayın 28-i Müstəqillik Günü, oktyabrın 18-i Müstəqilliyin Bərpası Günü adlandırıldı. Bu bölgü 1918-ci ildə respublikanın yaradılması ilə 1991-ci ildə müstəqilliyin bərpası arasındakı hüquqi bağlılığı ifadə edir. Hər iki gün ölkənin rəsmi bayramları sırasındadır. Rəsmi bayramlar siyahısında yer almaq isə bütün hallarda qeyri-iş günü olmaq demək deyil: 18 oktyabr iş günü hesab edilməyən bayramların ayrıca siyahısına daxil edilməyib ↗↗