İstiqlal Bəyannaməsi
1918-ci il mayın 28-də Milli Şura İstiqlal Bəyannaməsini qəbul etdi və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yarandı ↗
Dövlətçilik yolu
Cümhuriyyət dövründə parlament, hökumət və dövlət rəmzləri formalaşdı, müasir Azərbaycan Respublikası onun hüquqi varisidir ↗
Milli Şuranın yaranması
Birinci Dünya müharibəsinin son mərhələsində Cənubi Qafqazda əvvəlki idarəçilik sistemi dağılır, bölgənin siyasi gələcəyi yenidən müəyyənləşirdi. Zaqafqaziya Seyminin fəaliyyətinin başa çatması Azərbaycan nümayəndələrinin ayrıca qərar verməsini zəruri etdi. 1918-ci il mayın 27-də Tiflisdə Azərbaycan Milli Şurası yaradıldı, Məmməd Əmin Rəsulzadə onun sədri seçildi. Ertəsi gün keçirilən iclasa Həsən bəy Ağayev sədrlik etdi. İstiqlal Bəyannaməsinin qəbulu ilə yanaşı, Fətəli xan Xoyskinin başçılıq etdiyi ilk hökumətin tərkibi təsdiqləndi. Beləliklə, müstəqilliyin elan olunması dövlətin gündəlik idarə edilməsinə cavabdeh hökumətin yaradılması ilə tamamlandı ↗
Bəyannamənin əsas prinsipləri
İstiqlal Bəyannaməsi yeni dövlətin yalnız adını deyil, onun siyasi məramını da müəyyənləşdirirdi. Respublika idarə üsulu seçilir, qonşu xalqlar və dövlətlərlə mehriban münasibətlər qurmaq niyyəti bildirilirdi. Milliyyətindən, dinindən, sosial mənsubiyyətindən və cinsindən asılı olmayaraq vətəndaşların siyasi hüquqlarının təmin edilməsi dövlətin əsas prinsipləri sırasına daxil edilmişdi. Milli Şura Müəssislər Məclisi çağırılanadək ölkənin idarəsində iştirak etməli, müvəqqəti hökumət isə onun qarşısında məsuliyyət daşımalı idi. Bu müddəalar Cümhuriyyətin qurucularının müstəqilliyi nümayəndəli idarəçilik və vətəndaş bərabərliyi ilə birlikdə düşündüklərini göstərir ↗
Parlamentin fəaliyyəti
1918-ci il dekabrın 7-də Bakıda, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin keçmiş qız məktəbinin binasında Azərbaycan Parlamentinin açılışı keçirildi. Əlimərdan bəy Topçubaşov parlamentin sədri, Həsən bəy Ağayev sədrin birinci müavini seçildi. Müxtəlif siyasi fraksiyalar və qruplar qanun layihələrinin müzakirəsində iştirak edirdi. Parlamentin işi maliyyə, ordu, təhsil, məhkəmə və təsərrüfat məsələlərini əhatə edirdi. Qanunvericilik fəaliyyəti komissiyalar və açıq müzakirələr vasitəsilə təşkil olunurdu. Milli Məclisin tarixi arayışı bu qurumun qısa fəaliyyəti ərzində 270-dən çox layihəni müzakirəyə çıxardığını, onlardan təxminən 230-nu qəbul etdiyini bildirir ↗
Təhsil və beynəlxalq tanınma
Cümhuriyyətin dövlət quruculuğunda təhsil ayrıca yer tuturdu. 1919-cu il sentyabrın 1-də Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması haqqında qanunun qəbul edilməsi ölkədə ali təhsilin inkişafı üçün mühüm addım oldu. Məktəblərin, müəllim hazırlığının və səhiyyə xidmətlərinin genişləndirilməsi də hökumətin fəaliyyət istiqamətlərinə daxil idi. Eyni zamanda, Əlimərdan bəy Topçubaşovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Paris sülh konfransında Azərbaycanın tanınması üçün çalışırdı. Xarici əlaqələr qurmaq və milli mütəxəssislər yetişdirmək gənc respublikanın müstəqilliyini möhkəmləndirmək cəhdlərinin bir-birini tamamlayan istiqamətləri idi. Bu işlər müharibədən çıxan bölgənin mürəkkəb şəraitində həyata keçirilirdi ↗
Dövlətçilik irsi və bayramın adı
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1920-ci ilin aprelində sovet hərbi müdaxiləsi nəticəsində süqut etsə də, onun dövlətçilik irsi sonrakı müstəqilliyin hüquqi əsaslarında qorundu. 1991-ci il Konstitusiya Aktı Azərbaycan Respublikasının Cümhuriyyətin varisi olduğunu təsbit etdi. 15 oktyabr 2021-ci il qanunu mayın 28-ni Müstəqillik Günü, oktyabrın 18-ni isə Müstəqilliyin Bərpası Günü adlandırdı. İki tarix bununla eyni dövlətçilik yolunun müxtəlif mərhələlərini ifadə edir: birində müstəqil respublika yaranıb, digərində onun müstəqilliyi bərpa olunub ↗↗