Xatırlanan gecə

1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalıda dinc sakinlərə qarşı kütləvi qırğın törədildi ↗

İnsan hekayələri

Tarixə insanların taleyi və şahidlərin xatirələri ilə baxmaq, itirilən həyatları ehtiramla anmaq bu günün yaddaşını yaşadır ↗

Şəhər və hücum gecəsi

Xocalı faciəsi Birinci Qarabağ müharibəsinin ən ağır hadisələrindən biridir. 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə şəhərə hücum dinc əhalinin kütləvi şəkildə öldürülməsi ilə nəticələndi. Azərbaycanın rəsmi mənbələrində hücumda Ermənistanın hərbi birləşmələri ilə yanaşı Xankəndidə yerləşən keçmiş sovet ordusunun 366-cı motoatıcı alayının iştirak etdiyi göstərilir. Şəhərin alınması hərbi mövqelərin dəyişməsi ilə məhdudlaşmadı: evlərindən çıxmağa çalışan sakinlərin həyatı təhlükəyə düşdü, ailələr dağıldı və sağ qalanlar məcburi köçkünə çevrildilər. Hadisə buna görə ilk növbədə mülki insanların faciəsi kimi xatırlanır ↗↗

Qurbanlar və sağ qalanların taleyi

Xarici İşlər Nazirliyinin və Milli Məclisin rəsmi sənədlərində Xocalıda 613 nəfərin öldürüldüyü bildirilir. Həmin məlumatlarda qurbanlar arasında 63 uşaq, 106 qadın və 70 ahıl insanın olduğu göstərilir. Bu rəqəmlər ayrı-ayrı həyatları, təhsili yarımçıq qalmış uşaqları, itirilmiş ailələri və dağıdılmış bir şəhərin cəmiyyətini ifadə edir. Yaralananların, əsir və girov götürülənlərin, itkin düşənlərin taleyi faciənin uzunmüddətli humanitar nəticələrinin ayrıca hissəsidir. Onların statusu haqqında müxtəlif illərdə dərc edilmiş məlumatlar həmin nəşrin tarixi nəzərə alınmaqla oxunmalıdır ↗↗

Sənədləşdirmə və beynəlxalq müraciətlər

Xocalı haqqında dövlət sənədləri faciənin unudulmaması ilə yanaşı, törədilmiş əməllərin araşdırılması və məsuliyyət məsələsini də gündəmdə saxlayır. Milli Məclis 26 fevral 2025-ci ildə 33-cü ildönümlə əlaqədar dünya parlamentlərinə müraciət etdi. Müraciətdə mülki əhalinin müdafiəsi, faciəyə hüquqi qiymət verilməsi və qurbanların xatirəsinə hörmət çağırışları yer alır. Bu sənəd parlamentin rəsmi mövqeyini əks etdirir. O, ayrıca məhkəmə hökmü və ya bütün ölkələrin vahid hüquqi qərarı kimi təqdim edilmir; beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanmış çağırış kimi öz tarixi kontekstində saxlanılır ↗

Xocalıda yeni memorial

2026-cı il fevralın 26-da Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının açılışı keçirildi. Rəsmi təqdimata görə, memorial 2025-ci ilin fevralında imzalanmış sərəncam əsasında yaradılıb. Tikilini əhatə edən monolit formalar sakinləri qorumağa çalışan əllər obrazını ifadə edir. Həyətdə əkilmiş badam ağacları xatirə və ədalət mövzusu ilə əlaqələndirilir. Dörd bölmədən ibarət kompleksin ilk iki hissəsində ekspozisiya yerləşir; ayrıca zal anım və rəsmi tədbirlər üçün nəzərdə tutulub. Səhifədəki yerli fotolar bu açılış mərasimini göstərir ↗

Tarixdən gələcəyə ötürülən yaddaş

Memorialın ekspozisiyası Xocalının qədim tarixi, münaqişənin xronologiyası, işğalın coğrafiyası və faciənin nəticələrini sənədlər və xəritələr vasitəsilə təqdim edir. Burada şəhərin maketi, xatirə instalyasiyaları və müxtəlif ölkələrdə ucaldılmış abidələrin maketləri də yer alır. Belə bir təqdimat Xocalını yalnız bir gecənin adı kimi deyil, faciədən əvvəl həyatı olan və yaddaşı qorunan yaşayış yeri kimi tanıdır. Tarixi materialların bir yerdə göstərilməsi qurbanların xatirəsinin anılması, sağ qalanların yaşadıqlarının anlaşılması və hadisənin yeni nəsillərə öyrədilməsi üçün əsas yaradır. Memorialda sənədlər, xəritələr və maketlər yanaşı nümayiş etdirilir ↗