Dövlət suverenliyi
2023-cü il sentyabrın 20-də başa çatan əməliyyat nəticəsində Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyi bərpa olundu ↗
Təqvimdə yeri
19 sentyabr 2024-cü il Sərəncamı ilə hər il 20 sentyabrın Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd edilməsi müəyyənləşdirildi ↗
Suverenlik tarixinin mənası
Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin bərpası ilə bağlı tarixi anı qeyd edir. Onun seçilmiş günü 2023-cü il sentyabrın 20-də başa çatan hərbi tədbirlərə əsaslanır, təsis sənədi isə bir il sonra imzalanıb. Buna görə hadisənin baş verdiyi 2023-cü il ilə təqvim gününün müəyyənləşdirildiyi 2024-cü il fərqləndirilməlidir. 19 sentyabr 2024-cü il sərəncamı məhz hər il 20 sentyabrın bu adla qeyd olunmasını müəyyən edir. Bu tarix müstəqilliyin elan edildiyi 1918 və ya bərpa olunduğu 1991-ci ilin tarixlərini əvəz etmir. Sərəncamın hüquqi əsası Konstitusiyanın 109-cu maddəsinin 32-ci bəndidir ↗
2020-ci ildən sonrakı mərhələ
2020-ci il Vətən müharibəsində geniş ərazilər Azərbaycan nəzarətinə qaytarıldı və 10 noyabr Bəyanatı ilə hərbi əməliyyatların dayandırılması razılaşdırıldı. 2023-cü ilin sentyabr hadisələri isə ayrıca mərhələdir. Dövlət Suverenliyi Günü haqqında sərəncam bu iki mərhələni əlaqələndirərək 2023-cü ildə bütün ölkə ərazisində suverenliyin bərpa edilməsini vurğulayır. Hər iki dövrün fərqli sənədləri və fərqli xronologiyası var. Bu ardıcıllıq 44 günlük müharibənin başa çatmasını, sonrakı prosesləri və 2023-cü il əməliyyatının nəticəsini bir-birinə qarışdırmadan anlamağa kömək edir ↗↗
Sentyabrın 19-u və 20-si
Prezidentin 20 sentyabr 2023-cü il müraciətində əvvəlki gün baş vermiş mina partlayışları və onların nəticəsində hərbi və mülki şəxslərin həlak olması əməliyyatın başlanmasına gətirən hadisələr sırasında göstərilir. Müdafiə Nazirliyi sentyabrın 20-də tədbirlərin dayandırılması barədə razılığın əldə edildiyini bildirdi. Rəsmi məlumata görə, dayandırma həmin gün saat 13:00-dan qüvvəyə minirdi. Bu açıqlama əməliyyatın başlanması, davam etməsi və başa çatması barədə müasir sənədlərdən biridir; onun dərc vaxtı ilə tədbirlərin dayandırıldığı saat ayrıca faktlardır ↗↗
Razılaşmanın əsas şərtləri
Müdafiə Nazirliyinin açıqlamasında silahlı birləşmələrin silahı yerə qoyması, döyüş mövqelərindən çıxması, tam tərksilah olunması və müvafiq qüvvələrin buraxılması şərtləri sadalanır. Silahların və ağır hərbi texnikanın təhvil verilməsi də həmin razılaşmanın tərkib hissəsidir. Xarici İşlər Nazirliyinin BMT Təhlükəsizlik Şurasına təqdim etdiyi sonrakı bəyanat bu proseslə yanaşı reinteqrasiya və humanitar məsələləri də müzakirə edir. Bu sənədlər əməliyyatın hərbi nəticəsindən sonra qarşıya çıxan vəzifələri göstərir: silahlı qarşıdurmanın dayandırılması, idarəetmə və sakinlərin gündəlik ehtiyacları ilə bağlı məsələlərin həlli ↗↗
Müraciət və sonrakı dialoq
2023-cü il sentyabrın 20-də xalqa müraciətində Prezident İlham Əliyev suverenliyin bərpa olunduğunu elan etdi və Qarabağın erməni sakinlərinin hüquqları barədə dövlətin mövqeyini açıqladı. Sonrakı gün BMT Təhlükəsizlik Şurasındakı bəyanatda Yevlaxda sakinlərin nümayəndələri ilə keçirilmiş görüşdən, infrastruktur və humanitar ehtiyaclardan danışıldı. Bunlar həmin dövrün rəsmi açıqlamalarıdır; onların məzmunu bütün sonrakı proseslərin yekun nəticəsi kimi təqdim edilmir. Səhifənin fotosu 20 sentyabr müraciətinin rəsmi çəkilişinə aiddir və suverenlik tarixinin elan olunduğu anı sənədləşdirir ↗↗