Şuşanın azadlığı
2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi elan olundu və Vətən müharibəsinin gedişində həlledici mərhələ yarandı ↗
Zəfər Günü
3 dekabr 2020-ci il Sərəncamı ilə 8 noyabr Zəfər Günü kimi təsis edildi ↗
Şuşanın tarixi mövqeyi
Şuşa Qarabağın dağlıq hissəsində, üç tərəfdən sıldırım qayalarla əhatə olunan ərazidə yerləşir. Şəhərin təbii mövqeyi onun hərbi əhəmiyyətini, memarlığı və mədəni həyatı isə Azərbaycan tarixindəki xüsusi yerini müəyyənləşdirib. Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsinin məlumatına görə, şəhər 1992-ci il mayın 8-də işğal olunmuş, 2020-ci il noyabrın 8-də azad edilmişdir. Bu iki tarix arasında şəhərin mədəni irsi və sakinlərinin yurd həsrəti milli yaddaşda mühüm yer tutdu. Zəfər Gününün Şuşanın azadlığı ilə əlaqələndirilməsi həmin tarixi və mənəvi mənanı da ifadə edir ↗
Azadlığın elan edildiyi gün
2020-ci il noyabrın 8-də İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Fəxri xiyabanı və Şəhidlər xiyabanını ziyarət etdilər. Prezident Şəhidlər xiyabanından xalqa müraciətində Şuşanın azad edildiyini elan etdi. Bu xəbər hərbi əməliyyatların mühüm nəticəsinin ictimaiyyətə çatdırıldığı an idi. Müraciətdə şəhərin tarixi əhəmiyyəti, hərbçilərin xidmətləri və şəhidlərin xatirəsi birlikdə vurğulandı. Burada saxlanmış rəsmi foto həmin günə aiddir. Onun tarixini sonrakı illərin Zəfər Günü mərasimləri ilə qarışdırmadan göstərmək xəbərin elan olunduğu anı ayrıca qorumağa imkan verir ↗↗
Hərbi nəticədən dövlət bayramına
Şuşanın azad edilməsi 44 günlük müharibənin son mərhələsində baş verdi. Ardınca 10 noyabr üçtərəfli Bəyanatı hərbi əməliyyatların dayandırılmasını və digər ərazilərin qaytarılmasını nəzərdə tutdu. Zəfər Gününü təsis edən 3 dekabr 2020-ci il sərəncamında isə illik bayram üçün məhz 8 noyabr seçildi. Buna görə 8 noyabr və 10 noyabr ayrı tarixi hadisələri ifadə edir: birincisi Şuşanın azadlığının elan olunduğu və sonradan bayram kimi müəyyənləşdirildiyi gün, ikincisi isə müharibənin dayandırılması barədə razılaşmanın tarixidir. Hər iki sənəd həmin ardıcıllığın anlaşılması üçün əsasdır ↗↗
Şəhərin mədəni həyatına qayıdış
Şuşanın azad edilməsindən sonra onun mədəni irsinin bərpası və qorunması ayrıca dövlət vəzifəsinə çevrildi. Rəsmi qoruq məlumatında 7 may 2021-ci il sərəncamı ilə Şuşanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edildiyi göstərilir. Bu status şəhərin tarixdə musiqi, ədəbiyyat və memarlıqla bağlı rolunu vurğulayır. Zəfər Gününün məzmunu buna görə yalnız hərbi nəticə ilə məhdudlaşmır: şəhərin abidələrinin, ictimai məkanlarının və mədəni həyatının yenidən yaşadılması da həmin tarixin davamıdır. Şuşa haqqında məlumatlarda işğal, azad edilmə və sonrakı bərpa mərhələləri ayrıca izlənir ↗
Zəfər Parkında qorunan xatirə
2024-cü il noyabrın 8-də Bakıda açılmış Zəfər Parkı bu yaddaşın paytaxtdakı məkanlarından biridir. Rəsmi təqdimatda 10 hektarlıq ərazi, 44 metr hündürlüyündə və 44 sütunlu giriş tağı, 8 Noyabrı ifadə edən xatirə elementi təsvir olunur. Parkda Qarabağla bağlı landşaft və ornament motivlərindən istifadə edilib. Memarlıq dili müharibənin müddətini, qələbə tarixini və şəhidlərin xatirəsini bir məkanda birləşdirir. Qalereyadakı park şəkli 2024-cü ilin açılışındandır; o, 2020-ci ildə Şuşada çəkilmiş foto kimi təqdim edilmir. Açılışda Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva iştirak ediblər ↗
