44 gün
27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan hərbi əməliyyatlarda Azərbaycan Ordusu Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı və Şuşanı, çoxsaylı yaşayış məntəqələrini azad etdi ↗
10 noyabr Bəyanatı
10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli Bəyanatı ilə hərbi əməliyyatların dayandırılması elan olundu, sənəd Ağdam, Kəlbəcər və Laçının qaytarılmasını nəzərdə tuturdu ↗
Hər adın arxasında bir ömür
Müharibədə şəhid olanların həyat yolu və xidmətləri mənbələrə əsaslanan fərdi profillərdə qorunur ↗
Əməliyyatların tarixi ardıcıllığı
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan əks-hücum əməliyyatları cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində davam etdi. Prezident Kitabxanasının xronologiyasında oktyabrın 4-də Cəbrayılın, 9-da Hadrutun, 17-də Füzulinin, 20-də Zəngilanın və 25-də Qubadlının azad edilməsinin elan olunduğu göstərilir. Bu ardıcıllıq ayrı-ayrı şəhərlər uğrunda döyüşlərin ümumi gedişdəki yerini izləməyə imkan verir. Noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi elan edildi. Sadalanan tarixlər bütün kəndlərin və hərbi mövqelərin tam siyahısı deyil; müharibənin əsas mərhələlərini göstərən, rəsmi xronologiya ilə təsdiqlənən seçilmiş hadisələrdir ↗↗
Mülki əhali və humanitar nəticələr
Müharibənin təsiri döyüş meydanı ilə məhdudlaşmadı. Prezident Kitabxanasının xronologiyası 2020-ci ilin oktyabrında Gəncə və Bərdəyə raket zərbələrini, dinc insanların həlak olmasını və yaşayış binalarının dağılmasını ayrıca qeydə alır. Şəhid hərbçilərlə yanaşı mülki qurbanların xatirəsi də sonrakı anım mərasimlərində yad edildi. Müharibə bitərkən humanitar məsələlər üçtərəfli Bəyanatın ayrıca bəndlərinə daxil edildi: əsirlərin, girovların və digər saxlanılan şəxslərin, eləcə də həlak olanların cəsədlərinin mübadiləsi nəzərdə tutuldu. Məcburi köçkünlərin və qaçqınların qayıdışı da sənəddə ayrıca mövzu kimi yer aldı ↗↗↗
Bəyanatın şərtləri və faktiki qayıdış
Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya rəhbərlərinin 10 noyabr 2020-ci il Bəyanatı hərbi əməliyyatların Moskva vaxtı ilə saat 00:00-dan dayandırılmasını nəzərdə tuturdu. Sənəddə Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının qaytarılması şərtləri müəyyən edilmişdi. İlkin mətndə Kəlbəcər üçün 15 noyabr tarixi yazılırdı; rayonun faktiki təhvil verilməsi isə noyabrın 25-də baş verdi. Ağdam noyabrın 20-də, Laçın dekabrın 1-də qaytarıldı. İlkin öhdəliklə sonradan baş vermiş hadisəni ayırmaq xronologiyanın düzgünlüyü üçün vacibdir. Bəyanatın tarixi müddəaları həmin dövrün razılaşması kimi təqdim olunur, bugünkü vəziyyətin avtomatik təsviri sayılmır. Sənəd regiondakı iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpasını da nəzərdə tuturdu. Kommunikasiyalar, humanitar məsələlər və ərazilərin qaytarılması eyni sənəddə ayrı bəndlərlə tənzimlənirdi. Onların hamısını yalnız atəşkəs saatı ilə eyniləşdirmək razılaşmanın məzmununu daraldardı ↗↗
Zəfər və anımın birgə yaddaşı
Müharibədən sonra qəbul edilmiş iki sərəncam təqvimdə iki ayrı məna yaratdı. 27 sentyabr şəhidlərin xatirəsinə ehtiram üçün Anım Günü, 8 noyabr isə Şuşanın azadlığı ilə bağlı Zəfər Günü kimi müəyyənləşdirildi. Birincisi verilən itkiləri və xidmətləri, ikincisi qazanılmış nəticəni önə çıxarır. 8 noyabr 2020-ci ildə Şəhidlər xiyabanından edilən müraciətdə də qələbə xəbəri şəhidlərin xatirəsi ilə birlikdə səsləndirilmişdi. Rəsmi sənədlər, döyüşçülərin fərdi həyat hekayələri, mülki insanların taleyi və həmin günlərin görüntüləri birlikdə müharibənin yaddaşını tamamlayır. Prezident Kitabxanasının xronologiyasında 10 dekabr 2020-ci ildə Bakıda Zəfər paradının keçirilməsi də ayrıca qeyd olunur ↗↗↗↗
